google49af60cd339fc5fd.html

Je mag geen plagiaat plegen. Je kopieert niet zomaar iets van internet. Tot zover is het auteursrecht voor de meeste schrijvers wel duidelijk. Maar wil je je netjes aan de wet houden, dan zit je misschien toch nog met vragen. Waar ligt de grens tussen wat wel en niet mag? Hoeveel mag je citeren uit het werk van een ander? Levert het problemen op als je een tabel of model overneemt? Wat doe je als je niet alle bronnen weet te achterhalen? We staken ons licht op bij Sander Verbeek, specialist intellectueel eigendom bij het Amsterdamse advocatenkantoor Good Law B.V. Het resultaat: vijftien antwoorden om jou als (zakelijke) non-fictieschrijver verder te helpen.

 

Auteursrecht - wat mag wel - wat mag niet

In deze blog (deel 2 in een serie van 3) krijg je antwoord op vraag 6 tot en met 10.

Geen exacte wetenschap

Voordat we de vragen en antwoorden presenteren, eerst een kanttekening. De auteurswet is multi-interpretabel, wat betekent dat dezelfde feiten een compleet andere uitspraak kunnen opleveren. “Dat maakt het lastig”, stelt Verbeek. Uit zijn eigen ervaringen met het auteursrecht weet hij: de wet is geen exacte wetenschap, geen kwestie van ‘één plus één is twee’. Zijn er problemen of kom je er niet uit met de tegenpartij, dan is een gang naar de rechter een optie. Gelukkig valt het aantal procedures rond auteursrecht mee. Verbeek: “Discussies over boeken en citaten zijn er wel, maar niet zozeer bij de rechter. Dat is kostbaar en vaak (financieel) de moeite niet waard.”

Met de volgende vijftien vragen en antwoorden hopen we wat meer duidelijkheid te scheppen voor de (zakelijke) non-fictieschrijver.

In dit tweede deel van deze blog:

  1. Ik heb mijn best gedaan om alles rondom het auteursrecht goed te regelen. Toch ben ik niet 100% zeker van mijn zaak. Wat nu?
  2. In mijn boek presenteer ik een stappenmethode. Elke stap is gebaseerd op het gedachtegoed van één specifieke wetenschapper. Is dat oké?
  3. Ik wil een bundel samenstellen met als thema ‘vijftig wetenschappers over onderwerp X’, zonder daar echt een eigen visie aan te koppelen. Mag dat?
  4. Mag ik een model van iemand anders overnemen?
  5. Waar in het boek vermeld ik het best de bronnen? In de tekst zelf, in de literatuurlijst of nog ergens anders?

 

In deel 1 kwamen deze vragen aan bod:

  1. Wat zijn de algemene regels rond citeren?
  2. Hoeveel tekst mag ik citeren uit het werk van een ander?
  3. Mag ik foto’s of andere afbeeldingen overnemen?
  4. Ik wil de theorie uit een (wetenschappelijk) artikel gebruiken in mijn boek. Mag dat?
  5. Auteur X presenteert zijn theorie aan de hand van vijf vragen. Ik wil zijn theorie in mijn boek beschrijven. Neem ik de vragen letterlijk over, of juist niet?

 

En binnenkort in deel 3:

  1. Is een opsomming auteursrechtelijk beschermd?
  2. Mag ik in de titel van mijn boek de theorie van een ander verwerken?
  3. Kan ik mijn boektitel auteursrechtelijk beschermen?
  4. Ik ben bang dat een uitgever aan de haal gaat met mijn tekst.
  5. Hoe voorkom ik dat ik een claim aan mijn broek krijg?

 

Maar nu dus eerst een antwoord op vraag 6 tot en met 10. Doe er je voordeel mee.

6. Ik heb mijn best gedaan om alles rondom het auteursrecht goed te regelen. Toch ben ik niet 100% zeker van mijn zaak. Wat nu?

 “Ook al mag iets puur formeel niet, de pakkans bij het schenden van auteursrecht is niet groot”, weet Verbeek uit ervaring. “De kans dat je flink moet betalen is redelijk klein. Soms – bijvoorbeeld bij een vertaalde bundel – is het ook bijna niet te doen om alle oorspronkelijke auteurs en vertalers te achterhalen.” Het is dan handig om een disclaimer op te nemen, met als strekking: ‘Ik heb er alles aan gedaan om de juiste bronnen te achterhalen. Mocht je menen rechten te hebben op stukken die ik heb gepubliceerd, neem dan contact met me op, dan regelen we het alsnog.’ Ook in andere gevallen is zo’n disclaimer een aanrader. Zo werken de meeste uitgevers.

Een tip om de kans dat het goed gaat zo groot mogelijk te maken: houd tijdens het schrijven al bij waar je alle informatie vandaan haalt. Combineer bij voorkeur verschillende bronnen met elkaar. Zo voorkom je dat je het auteursrecht van een collega-schrijver schendt en kun je altijd aantonen: die bronnen bestonden al, dus ik heb nieuw werk gecreëerd.

Wat mag wel?

  • Een disclaimer opnemen in je boek.

Wat mag niet?

  • Opzettelijk bronnen onvermeld laten.

 

7. In mijn boek presenteer ik een stappenmethode. Elke stap is gebaseerd op het gedachtegoed van één specifieke wetenschapper. Is dat oké?

Gebruik je het gedachtegoed van anderen als bouwstenen van een eigen theorie, dan is er geen probleem. Ideeën zijn namelijk vrij en je hebt dan gewoon een nieuw werk gecreëerd. Anders wordt het als je hele delen een-op-een overneemt uit oorspronkelijk werk van die auteurs. Dan zeggen die misschien: dit is vrijwel identiek aan wat ik heb geschreven. Volgens Verbeek gebeurt dit in de praktijk bijna nooit, omdat eigenlijk iedere schrijver zijn eigen woorden kiest. Voortbouwen op wat er al bestaat, is in de wetenschap heel normaal.

Wat mag wel?

  • De theorie van een ander in jouw woorden omschrijven en aanvullen met je eigen ideeën, uitleg en uitwerking, al dan niet met cases uit je eigen praktijk.

Wat mag niet?

  • Zonder bronvermelding de theorie van een ander noemen in je eigen verhaal.

Heb je andere juridische vragen rond het schrijven, uitgeven of promoten van je boek? Voor slechts € 75 (ex btw) koppelen we je aan een juridisch expert, aan wie je een uur lang al je vragen kunt stellen.

8. Ik wil een bundel samenstellen met als thema ‘vijftig wetenschappers over onderwerp X’, zonder daar echt een eigen visie aan te koppelen. Mag dat?

Neem je de letterlijke teksten over, dan stel je een verzamelwerk samen. In dat geval heb je voor ieder afzonderlijk artikel toestemming nodig om het te publiceren. Leg je de theorieën naast elkaar en omschrijf je die in eigen woorden, dan is er auteursrecht-technisch niet zoveel aan de hand. Wel loop je het risico dat zo’n wetenschapper het niet eens is met hoe je zijn theorie hebt samengevat. Dan kun je alsnog gedoe krijgen. Reken daar ook op als je zonder toestemming foto’s van de wetenschappers in je boek opneemt (tenzij het auteursrecht is verjaard of het een relevant citaat betreft, maar daar is niet snel sprake van).

Geef je een eigen visie op bestaande theorieën, dan is er sprake van een nieuw gecreëerd eigen werk dat auteursrechtelijk is beschermd.

Wat mag wel?

  • Met bronvermelding de theorieën van anderen in je eigen woorden omschrijven en daar je mening over geven.

Wat mag niet?

  • Zonder toestemming foto’s van de wetenschappers in je boek opnemen, tenzij het gaat om een relevant citaat en je de bron vermeldt.

 

9. Mag ik een model van iemand anders overnemen?

Het gedachtegoed en de ideeën van een ander gebruiken mag, het werk van die ander een-op-een overnemen mag niet. Dus gebruik je het model van een ander, geef het dan vorm in een eigen stijl. Het wordt wel oppassen als je er een bronvermelding bij zet. Neem de piramide van Maslow (waarbij we aannemen dat dit een auteursrechtelijk beschermd werk is). Is die in jouw werk nog als zodanig herkenbaar, met een vrijwel identieke vorm, dan kan een rechter zeggen: de aanpassing in de opmaak is (slechts) een verminking van het originele werk. Of het oké is het model over te nemen, hangt ook af van het doel. Schrijf je in je boek over het vijfkrachtenmodel van Porter, dan mag je dat model erbij plaatsen als illustratie. Maar gebruik je onderdelen van dat gedachtegoed voor een eigen theorie, dan is het handiger daarvoor niet hetzelfde model te gebruiken. Dan loop je namelijk ook het risico dat er gezegd wordt: je gebruikt voor het promoten van je eigen theorie een auteursrechtelijk beschermd werk, wat onrechtmatig is en bovendien in strijd met het auteursrecht dat op dat werk rust.

Op internet worden overigens volop modellen en tabellen van anderen hergebruikt. Maar let op: dat iedereen iets doet, betekent nog niet dat het mag. Verbeek: “Bij inbreuk op het auteursrecht is ‘iedereen gebruikt het’ geen geldig argument. Tenzij de auteur al minstens zeventig jaar dood is, want dan geldt het auteursrecht niet meer.”

Wat mag wel?

  • Een model letterlijk overnemen als citaat, als je het model ook in de tekst bespreekt.

Wat mag niet?

  • Een model als versiering of lokkertje gebruiken. Er moet een reële, functionele band zijn.
  • Een model overnemen maar daarbij zoveel aanpassingen doen dat het als een verminking wordt gezien.

 

10. Waar in het boek vermeld ik het best de bronnen? In de tekst zelf, in de literatuurlijst of nog ergens anders?

Waar je je bronnen vermeldt, maakt niet zo heel veel uit. Het gaat er vooral om dát je ze vermeldt. Met voetnoten werken is een optie, maar het nadeel hiervan is dat ze al snel de flow uit een tekst halen. Een lezervriendelijke optie is achter in je boek per hoofdstuk vermelden uit welke werken je inspiratie hebt gehaald en hebt geciteerd. Is in de tekst zelf niet duidelijk te zien wat uit welke bron komt? Geen probleem, zolang het maar eigen teksten zijn geworden. Bij letterlijke citaten of als er grote overeenkomst is met de bron, dan volstaat zo’n algemene opsomming niet. Dan moet je de link wel duidelijk leggen.

Wat mag wel?

  • In een algemene literatuurlijst achter in je boek je bronnen opsommen.

Wat mag niet?

  • Citaten opnemen zonder duidelijke bronvermelding.

 


Voorkomen is beter dan genezen

Tot zover vraag 5 tot en met 10 in deze blogserie over het auteursrecht. Graag sluiten we af met een tip van Verbeek: “Schakel die advocaat niet pas in als je problemen hebt, maar juist preventief. Je zaakjes goed regelen voorkomt een hoop gedoe.” Aan dit laatste draagt deze blog hopelijk alvast bij.

Heb je andere juridische vragen rond het schrijven, uitgeven of promoten van je boek? Voor slechts € 75 (ex btw) koppelen we je aan een juridisch expert, aan wie je een uur lang al je vragen kunt stellen.

Door: Janneke Sinot

 

Over Sander Verbeek

Auteursrecht - Sander VerbeekSander Verbeek is advocaat en partner bij Good Law B.V. in Ouderkerk aan de Amstel. Dit advocatenkantoor is gespecialiseerd in intellectueel eigendomsrecht (ook over de grens). Denk hierbij onder andere aan auteursrecht, merken- en modellenrecht, reclamerecht en ICT-recht. Heb je een ingewikkelde samenwerking met een uitgeverij op het oog? Neem dan gerust contact met hem op. Voorkomen is altijd beter dan genezen.

 

 

 

 

Heb je andere juridische vragen rond het schrijven, uitgeven of promoten van je boek? Voor slechts € 75 (ex btw) koppelen we je aan een juridisch expert, aan wie je een uur lang al je vragen kunt stellen.

Disclaimer:

De vragen en antwoorden in deze blog zijn bedoeld als algemene richtlijn voor hoe eventueel te handelen in bepaalde situaties. De antwoorden zijn algemeen bedoeld en niet om in concrete situaties toe te passen. Aangezien er in ieder individueel geval sprake is van andere feiten en omstandigheden, die de uitkomst van een discussie kunnen beïnvloeden, is het altijd raadzaam om een advocaat te raadplegen voordat je iemand antwoordt of een reactie geeft. De auteurswet is, zoals Verbeek al aangaf, multi-interpretabel en geen exacte wetenschap. Het is geen kwestie van ‘één plus één is twee’.

 

Lees ook:
Het auteursrecht – bescherming voor de schrijver
Auteursrecht – Wat mag wel, wat mag niet? (deel 1)
www.auteursrecht.nl